Odun Sirkesinin Buğday Agro-Ekosistemindeki Yabancı Otlar ve Kültür Bitkisine Etkileri
KOÇ, İ., YILDIZ, Ş., & YARDIM, E. N., (2020). A RESEARCH ON THE EFFECTS OF PESTICIDES AND WOOD VINEGAR ON WEEDS AND CULTIVATED PLANTS IN WHEAT AGRO-ECOSYSTEM. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23(2), 94-106.
Dünya genelinde yılda yaklaşık 2,5 milyon ton pestisit kullanılmakta ve bu miktarın yalnızca %0,1’inden daha azı hedef organizmalara ulaşmaktadır (Pimentel, 1995). Pestisitlerin ürün koruma üzerindeki önemli faydalarına rağmen, çevre üzerinde ciddi olumsuz etkileri bulunmaktadır (Mahmood ve ark., 2016). Sentetik pestisitlerin neden olduğu sorunlar, doğal pestisitlerin kullanılmasını gerektirmiştir (Erdoğan & Toros, 2005). Odun sirkesi, karbonizasyon sürecinin (piroliz) yan ürünü olarak elde edilen ve biyopestisit potansiyeline sahip bir sıvıdır. Arkeolojik bulgular, odun sirkesinin Neandertal döneminden beri kullanıldığını göstermektedir (Tiilikkala ve ark., 2010). Odun sirkesi, %80-90 su ve %10-20 çeşitli organik bileşiklerden oluşur; bunların başında asetik asit gelir (Jang ve ark., 2008). Yıllık odun sirkesi üretimi yaklaşık 14.000 ton olarak tahmin edilmektedir.
Literatür, herbisitlerin yabani otları kontrol etmede ve ürün verimliliğini artırmada etkili olduğunu ortaya koymaktadır (Curaoğlu, 2008; Kıvılcım-Kılınç, 2015; Sönmez, 1993; Şanlı ve ark., 2009; Tepe & Nemli, 1993). Aynı şekilde, fungisitlerin de verimliliği artırdığı gösterilmiştir (Blandino ve ark., 2006; Rodrigo ve ark., 2015). Odun sirkesi ile ilgili araştırmalar, onun gübre, böcek kovucu ve organik fungisit olarak kullanılabileceğini göstermiştir (Jothityangkoon ve ark., 2008; Baimark & Niamsa, 2009; Rakmai, 2009). Odun sirkesi, Japonya’da hem tarımsal işlemlerde hem de günlük yaşantıda yaygın olarak kullanılmaktadır (Mu ve ark., 2003). Baimark ve Niamsa (2009), odun sirkesinin fenolik içeriği nedeniyle Penicillium griseofulvum gibi mantarların büyümesini engellediğini rapor etmiştir. Ayrıca, odun sirkesinin Aspergillus niger ve Penicillium digitatum üzerinde etkili olduğu ve hastalık yönetiminde potansiyel fayda sağlayabileceği düşünülmektedir (Koç ve ark., 2017; Koç ve ark., 2018).
Yoshimura ve ark. (1995), ham odun sirkesinin ürün verimini %0,1-6 ve meyve kütlesini %21-42 oranında artırdığını bildirmiştir. Nurhayati ve ark. (2005), Acacia mangium’dan üretilen odun sirkesinin %3-5 konsantrasyonunun bitki yüksekliği, yaprak uzunluğu ve sürgün gelişimini kontrol grubuna kıyasla belirgin şekilde iyileştirdiğini bulmuştur. Mungkunkamchao ve ark. (2013), bitki ve hayvan atıklarından elde edilen biyolojik ekstraktları fermente ederek gerçekleştirdikleri deneylerde, tedavilerin bitki toplam kuru ağırlığını, meyve sayısını, taze meyve ağırlığını ve kuru meyve ağırlığını hafifçe artırdığını bulmuştur. Pangnakorn ve ark. (2009), odun sirkesi ve yabani otlar kullanarak ürettikleri fermente organik sıvı gübre ile altı farklı tedavi uygulamışlardır. Koc ve ark. (2019), %4 odun sirkesinin bitki yüksekliğini olumlu yönde etkilediğini, %1 odun sirkesinin ise bin tane ağırlığı ve başak başına tohum sayısını artırdığını gözlemlemiştir. Ancak diğer olumlu bulgulara rağmen, tedaviler ile verim arasında anlamlı bir ilişki bulamamışlardır. Namlı ve ark. (2014), in-vitro koşullarda elde edilen bulgulara dayanarak, odun sirkesinin in-vivo koşullarda olumlu sonuçlar verebileceğini öngörmüşlerdir.
Bu çalışmada, odun sirkesinin bitki koruma amacıyla kullanılan pestisitlere alternatif olarak etkinliğinin araştırılması ve geleneksel yöntemlerle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışma 2014-2015 ve 2015-2016 üretim sezonlarında Muş ili ekolojik şartlarında yapılmıştır. Tarla denemesi, tesadüf blokları deneme desenine göre ve dört tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede yapılan muameleler, BERCE Alparslan tarım işletmesinin kullandığı pestisitler ve uygulama takvimi takip edilerek yapılmıştır. Yapılan muameleler; 1) pestisit muamelesi (fungisit, herbisit), 2) pestisit uygulamasına tekabül eden %0.5 – %1 – %2 – %3 – %4 ve %5 ml odun sirkesi muameleleri ve 3) sadece şebeke suyu verilen kontrol muamelesi şeklinde yapılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda; kontrol grubuna göre pestisit muamelesinin yabancı ot sayısı, çeşitliliği ve kuru ağırlığını azalttığı (P=0.002), kültür bitkisinin; başakta tane sayısı, başakta tane verimi ve hasat indeksi gibi değerleri önemli düzeylerde artırdığı görülmüştür (P≤0.05). Buna karşın %1 ml odun sirkesinin hasat indeksinin daha yüksek olmasında önemli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür (P≤0.05).
